Co zobaczyć na Kaszubach? Najlepsze atrakcje regionu

Kaszuby, kraina jezior, lasów i niezwykłej kultury

Kaszuby to jeden z najbardziej charakterystycznych regionów Polski, rozciągający się od wybrzeża Bałtyku aż po Bory Tucholskie. Wielu turystów odkrywa go niejako przy okazji, kiedy bazą ich wakacji jest Półwysep Helski albo okolice Zatoki Puckiej, skąd do kaszubskiego serca jest dosłownie godzina drogi. I dobrze, bo region ma do zaoferowania znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Na powierzchni niespełna sześciu tysięcy kilometrów kwadratowych zmieściło się ponad pięćset jezior, gęste lasy, morenowe wzgórza oraz żywa, wciąż pielęgnowana kultura z własnym językiem, strojami i kuchnią.

Co sprawia, że Kaszuby są tak wyjątkowe? Przede wszystkim ludzie, którzy od pokoleń mówią po kaszubsku, śpiewają stare pieśni i zachowują obyczaje, jakich nie znajdziecie nigdzie indziej w kraju. Do tego dochodzi krajobraz ukształtowany przez lodowiec, miejscami przypominający bardziej alpejskie podnóża niż typową Polskę. Jeśli planujecie wakacje nad morzem w okolicach Helu, Władysławowa, Jastarni czy Pucka, warto zaplanować przynajmniej jeden dzień na wypad w głąb regionu.

Szwajcaria Kaszubska, serce regionu pełne wzgórz i jezior

Szwajcaria Kaszubska to nieoficjalna, ale powszechnie używana nazwa najbardziej malowniczej części Pojezierza Kaszubskiego. Określenie to pojawiło się jeszcze w XIX wieku, kiedy podróżnicy porównywali tutejsze pofałdowane krajobrazy do alpejskich okolic. I rzeczywiście, gdy stanie się na jednym ze wzgórz w okolicach Kartuz czy Stężycy, widok potrafi zaskoczyć. Pagórki sięgające ponad trzystu metrów wysokości, leniwie wijące się rzeki, mozaika pól i lasów oraz dziesiątki błękitnych jezior tworzących prawdziwy wodny labirynt. Region obejmuje głównie powiat kartuski, ale także fragmenty kościerskiego i gdańskiego. Najczęściej odwiedzane są okolice jezior Raduńskich, czyli ośmiu zbiorników połączonych w słynne Kółko Raduńskie. To popularna trasa kajakowa, którą można pokonać w dwa lub trzy dni, ale równie dobrze sprawdza się tutaj rower albo zwykły samochodowy objazd z postojami w najpiękniejszych punktach widokowych. Polecane przystanki to Brodnica Górna, Ostrzyce z widokiem na Jezioro Ostrzyckie oraz Goręczyno z zabytkowym, drewnianym kościołem.

Z Półwyspu Helskiego dojazd w okolice Szwajcarii Kaszubskiej zajmuje około półtorej godziny, więc całodzienna wycieczka jest absolutnie wykonalna. Warto wyjechać wcześnie rano, zaplanować trasę z kilkoma przystankami i wrócić wieczorem na plażę. Dla wielu naszych gości to właśnie te wyprawy zostają najmocniej w pamięci, bo pokazują, że Pomorze to nie tylko piasek i morze.

Wieżyca, na dach Kaszub z widokiem na cztery strony świata

Wieżyca, mierząca 328,6 metra, to najwyższy szczyt Pojezierza Kaszubskiego i jedno z najwyższych wzniesień na całym Niżu Środkowoeuropejskim. Brzmi to dumnie, choć w praktyce wejście na sam wierzchołek nie wymaga kondycji himalaisty. Wystarczy kilka chwil spokojnego spaceru leśną ścieżką z parkingu przy drodze wojewódzkiej numer 214. Na szczycie stoi kilkudziesięciometrowa wieża widokowa, z której przy dobrej pogodzie widać Jezioro Ostrzyckie, kompleksy lasów Kaszubskiego Parku Krajobrazowego oraz pofałdowany horyzont aż po sąsiednie powiaty.

Miejsce sprawdza się świetnie jako szybki przystanek podczas większej trasy po regionie. Wstęp na wieżę jest płatny, ale symboliczny, a panorama wynagradza każdą złotówkę. Najlepiej wybrać się tutaj rano albo późnym popołudniem, kiedy światło najpiękniej podkreśla rzeźbę terenu.

Kartuzy i klasztor kartuzów, duchowa stolica Kaszub

Kartuzy to niewielkie, niespełna piętnastotysięczne miasto, które od wieków pełni rolę nieformalnej stolicy Kaszub. Swoją nazwę zawdzięcza zakonowi kartuzów, sprowadzonemu tu w 1380 roku przez Jana z Rusocina. Mnisi, znani z surowej reguły, milczenia i kontemplacyjnego trybu życia, wznieśli nad Jeziorem Klasztornym Małym kompleks, który przetrwał do dziś jako jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Pomorza. Wizyta w kartuskiej kolegiacie pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny zapada w pamięć na długo. Pierwsze wrażenie robi już sam dach kościoła, ukształtowany w formie wieka trumny, co miało przypominać zakonnikom o nieuchronności śmierci. Wewnątrz uwagę przyciągają między innymi zegar z kosą w miejscu wahadła oraz słynne barokowe stalle z bogato zdobionymi zapleckami. To wnętrze ma w sobie atmosferę, której nie da się odtworzyć w żadnym innym zabytku w regionie.

Same Kartuzy warto zwiedzać przez kilka godzin, zaglądając też do Muzeum Kaszubskiego imienia Franciszka Tredera. Zgromadzono w nim jedną z największych w Polsce kolekcji haftu kaszubskiego, instrumentów ludowych oraz przedmiotów codziennego użytku dawnych mieszkańców regionu. Dla osób przyjeżdżających znad morza miasto stanowi idealny punkt startowy do dalszego zwiedzania, bo z Kartuz można już swobodnie rozjechać się we wszystkie strony, w kierunku Chmielna, Sierakowic, na Wieżycę albo w stronę Wdzydz Kiszewskich.

Chmielno, stolica kaszubskiej ceramiki i muzeum rodziny Neclów

Chmielno bywa nazywane perłą Szwajcarii Kaszubskiej i nie jest to przesada. Wieś leży pomiędzy kilkoma jeziorami z systemu Raduńskiego, ma piękną linię brzegową, plażę i kąpieliska, a do tego stanowi jeden z najważniejszych ośrodków rzemiosła w regionie. To właśnie tutaj od ponad stu lat działa pracownia rodziny Neclów, której wyroby są dziś synonimem kaszubskiej ceramiki ludowej. Historia warsztatu zaczęła się w 1907 roku, kiedy Franciszek Necel, przedstawiciel siódmego pokolenia garncarzy, osiadł w Chmielnie i otworzył tu swoją pracownię. Dziś rodzinną tradycję kontynuują już potomkowie z dziesiątego pokolenia, a otwarte w 1993 roku Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów przy ulicy Gryfa Pomorskiego pozwala zobaczyć cały proces powstawania naczyń z gliny. Można tu zajrzeć do prawdziwego pieca garncarskiego, obejrzeć pracę mistrza przy kole oraz spróbować własnych sił, lepiąc coś od podstaw. Charakterystyczne wzory chmieleńskiej ceramiki, czyli gwiazda kaszubska, tulipan, rybia łuska, wianek kaszubski, lilia oraz gałązka bzu, można podziwiać na każdym kroku, od wazonów po świeczniki.

Wizyta w Chmielnie sprawdza się fantastycznie jako element całodziennej wycieczki z noclegiem w okolicach Pucka, Władysławowa czy Jastarni. Po obejrzeniu muzeum warto wybrać się na spacer wokół Jeziora Białego, zjeść świeże ryby w jednej z lokalnych smażalni i przy okazji kupić oryginalną pamiątkę, która naprawdę pochodzi z Kaszub, a nie z chińskiej fabryki.

Skansen we Wdzydzach Kiszewskich, podróż w czasie do kaszubskiej wsi

Kaszubski Park Etnograficzny imienia Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich to najstarszy skansen w Polsce. Założony w 1906 roku przez nauczycielskie małżeństwo, które zakupiło od miejscowego gospodarza osiemnastowieczną chałupę podcieniową, dał początek całej idei muzeów na wolnym powietrzu w naszym kraju. Dziś rozciąga się na obszarze ponad dwudziestu dwóch hektarów nad brzegiem jeziora Gołuń i prezentuje około pięćdziesięciu zabytkowych obiektów drewnianej architektury z Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich

Autor zdjęcia: Andrzej Otrębski

Spacerując po terenie skansenu, można zajrzeć do wnętrz chłopskich zagród, dworków, szkoły, kuźni, karczmy, tartaku, wiatraków, a nawet do siedemnastowiecznego drewnianego kościółka przeniesionego ze Swornychgaci. Wszystko jest tak urządzone, jakby gospodarze właśnie wyszli na chwilę z domu. Na stołach stoją gliniane miski, w stodołach leżą narzędzia, w izbach pachnie drewnem i sianem. Ekspozycja obejmuje obiekty pochodzące z okresu od siedemnastego do dwudziestego wieku, co pozwala prześledzić, jak zmieniało się życie na pomorskiej wsi przez kilkaset lat. Skansen ożywa szczególnie podczas wydarzeń cyklicznych, takich jak słynny Jarmark Wdzydzki w trzecią niedzielę lipca albo wrześniowe Święto Kartofla. Wtedy można zobaczyć pokazy wypieku chleba w piecu opalanym drewnem, toczenia naczyń glinianych, wyplatania koszyków z korzeni jałowca, a także posłuchać kaszubskiej muzyki i kupić wyroby od lokalnych rzemieślników. Z Półwyspu Helskiego dojazd zajmuje około dwóch godzin, więc to wycieczka raczej na cały dzień, ale przy okazji można też zahaczyć o pobliską Kościerzynę.

Szymbark i Centrum Edukacji i Promocji Regionu, dom do góry nogami i nie tylko

Niewielka wieś Szymbark u stóp Wieżycy to miejsce, które trudno opisać jednym zdaniem. Działające tu od lat dziewięćdziesiątych Centrum Edukacji i Promocji Regionu jest połączeniem skansenu, muzeum, parku rozrywki i ośrodka pamięci historycznej. Pomysłodawcą całego przedsięwzięcia był Daniel Czapiewski, lokalny przedsiębiorca i pasjonat kultury kaszubskiej, który chciał stworzyć miejsce łączące zabawę z lekcją historii. Największą sławę przyniósł kompleksowi Dom do Góry Nogami, czyli budynek ustawiony na dachu, po którym chodzi się ścianami i sufitem. Dla turystów to przede wszystkim świetna zabawa i materiał na nietypowe zdjęcia, dla twórców miała to być alegoria minionej epoki PRL-u i przewartościowania świata. Tuż obok można obejrzeć inne rekordowe obiekty wpisane do księgi Guinnessa, w tym najdłuższą deskę świata mierzącą ponad trzydzieści sześć metrów oraz największy koncertujący fortepian. Część edukacyjna robi znacznie większe wrażenie. Drewniany Dom Sybiraka, sprowadzony tu w częściach spod Irkucka i ponownie złożony na miejscu, pokazuje warunki, w jakich żyły rodziny zesłańców. Replika bunkra Tajnej Organizacji Wojskowej Gryf Pomorski pozwala na chwilę przenieść się w czasy okupacji dzięki efektom dźwiękowym imitującym nalot. Dla dzieci powstał Kaszubski Świat Bajek, mini zoo i park linowy, więc cały kompleks naprawdę da się zwiedzać przez kilka godzin bez nudy.

Kościerzyna, miasto Remusa i Muzeum Kolejnictwa

Kościerzyna, licząca około dwudziestu trzech tysięcy mieszkańców, to jedno z najważniejszych miast Kaszub i naturalna baza dla podróżujących po południowej części regionu. Z literackiego punktu widzenia kojarzy się przede wszystkim z postacią Remusa, bohatera słynnej powieści Aleksandra Majkowskiego „Życie i przygody Remusa”, uznawanej za najwybitniejsze dzieło literatury kaszubskiej. Sam Majkowski urodził się i wychowywał właśnie w Kościerzynie, dziś w mieście znajduje się jego pomnik, a fragmenty powieści można odnaleźć na pamiątkowych tablicach.

Dla wielu turystów największą atrakcją miasta jest Muzeum Kolejnictwa, czyli skansen taboru kolejowego prezentujący ponad pięćdziesiąt eksponatów, w tym parowozy, lokomotywy spalinowe, wagony osobowe i towarowe oraz drezyny. Można wejść do kabiny maszynisty, obejrzeć obrotnicę i przekonać się, jak działała kolej na Pomorzu sprzed kilkudziesięciu lat. Warto zaplanować też spacer po starówce z barokowym kościołem Świętej Trójcy oraz wizytę w Muzeum Ziemi Kościerskiej, gdzie zgromadzono cenne pamiątki etnograficzne i historyczne.

Jezioro Wdzydzkie i Kaszubski Park Krajobrazowy, raj dla miłośników natury

Jezioro Wdzydzkie bywa nazywane Kaszubskim Morzem i nie bez powodu. Z powierzchnią przekraczającą czternaście kilometrów kwadratowych jest jednym z największych zbiorników w regionie i ma bardzo nietypowy, krzyżowy kształt powstały z połączenia czterech rynien polodowcowych. Tworzy serce Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, czyli obszaru chronionego o powierzchni przekraczającej dwadzieścia jeden tysięcy hektarów, gdzie sosnowe bory mieszają się z czystymi jeziorami, torfowiskami i siedliskami rzadkich gatunków zwierząt. Dla wodniaków to prawdziwe eldorado. Można tu pływać kajakiem, żaglówką, deską SUP albo wybrać się na rejs jednym z lokalnych statków pasażerskich. Wdzydzki Park Krajobrazowy słynie też z dobrze oznakowanych szlaków rowerowych i pieszych, a dzięki niewielkiej presji turystycznej naprawdę da się tu jeszcze poczuć ciszę i spokój, czego coraz trudniej szukać w nadmorskich kurortach w szczycie sezonu.

Autor zdjęcia: Panek

Półwysep Helski, plaże, latarnie i kaszubska tradycja rybacka

Półwysep Helski to bez wątpienia wizytówka kaszubskiego wybrzeża i miejsce, które łączy w sobie wszystko, czego można szukać na wakacjach nad morzem. Ten wąski pas lądu, ciągnący się przez ponad trzydzieści kilometrów od Władysławowa aż po Hel, ma w niektórych punktach zaledwie sto metrów szerokości, co sprawia, że spacerując po plaży od strony Bałtyku, w kilka minut można dojść do spokojnych wód Zatoki Puckiej po drugiej stronie. To unikalny układ, którego nie znajdziecie nigdzie indziej w Polsce.

Każda z miejscowości ma swój charakter. Hel kusi historyczną zabudową, fokarium prowadzonym przez Stację Morską Uniwersytetu Gdańskiego, a także dziewiętnastowieczną latarnią morską z 1827 roku, z której tarasu widokowego można podziwiać panoramę półwyspu i otwartego morza. Jastarnia i Jurata to bardziej kameralne, eleganckie kurorty, znane z dobrej kuchni i pięknych plaż. Władysławowo z kolei to centrum nocnego życia, port rybacki oraz świetna baza wypadowa zarówno na półwysep, jak i w głąb Kaszub. Kuźnica i Chałupy są mniejsze i spokojniejsze, idealne dla rodzin z dziećmi i miłośników sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu i kitesurfingu, którym sprzyjają warunki Zatoki Puckiej.

Półwysep Helski to także żywa tradycja rybacka. W Helu, Kuźnicy i Jastarni nadal funkcjonują przystanie, do których codziennie wpływają kutry ze świeżymi połowami. Można tu kupić rybę prosto z łodzi albo zjeść w przystaniowych smażalniach, gdzie menu zmienia się zależnie od tego, co rybacy złowili poprzedniej nocy. Dla osób zainteresowanych historią regionu polecamy Muzeum Rybołówstwa na Helu mieszczące się w dawnym kościele gotyckim z piętnastego wieku, gdzie zgromadzono kolekcję narzędzi rybackich, modeli łodzi oraz pamiątek po dawnych helskich rodzinach. Cisi świadkowie tych miejsc, kaszubskie kapliczki i zachowane drewniane domy rybackie, pokazują, że wakacje na półwyspie to nie tylko plaża, ale też kontakt z kulturą, która kształtowała się przez wieki.